Từ những khoản vay tỷ USD đến động thái mới của Ngân hàng Nhà nước: Hệ thống ngân hàng xoay xở với bài toán vừa giảm lãi suất, vừa tăng tín dụng

Nhu cầu vốn của nền kinh tế tiếp tục gia tăng trong những tháng cuối năm 2026, đặt hệ thống ngân hàng trước bài toán cân đối nguồn vốn ngày càng lớn. Trong khi tín dụng duy trì tốc độ tăng trưởng cao, khả năng huy động vốn chưa theo kịp, khiến khoảng cách giữa quy mô cho vay và tiền gửi tiếp tục trở thành sức ép đối với thanh khoản và chi phí vốn của các tổ chức tín dụng.

Theo số liệu Ngân hàng Nhà nước (NHNN) công bố, tính đến ngày 14/10/2026, dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế đạt hơn 20,72 triệu tỷ đồng, tăng 11,44% so với cuối năm 2025 và tăng 16,73% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, tính đến ngày 19/10, tăng trưởng huy động vốn được ghi nhận ở mức 11,22%, thấp hơn tốc độ tăng tín dụng.

Chênh lệch tăng trưởng 0,22 điểm phần trăm có thể không quá lớn nếu chỉ nhìn vào tốc độ tăng, nhưng khoảng cách về quy mô tuyệt đối giữa tín dụng và huy động lại là vấn đề đáng chú ý.

Theo ước tính mới nhất của Chứng khoán Rồng Việt (VDSC), chênh lệch giữa dư nợ tín dụng và huy động vốn của hệ thống ngân hàng hiện vào khoảng 2,35 triệu tỷ đồng, tương đương mức đầu năm 2026 nhưng đã gấp đôi so với đầu năm 2025. Còn theo số liệu của WiData, chênh lệch này tính đến cuối tháng 8 vào khoảng 2,7 triệu tỷ đồng.

Điều này cho thấy, dù huy động vốn vẫn tăng trưởng, quy mô nguồn vốn bổ sung chưa đủ để thu hẹp đáng kể khoảng cách đã hình thành trong những năm gần đây. Để đáp ứng nhu cầu tín dụng, các ngân hàng không chỉ phải tiếp tục thu hút tiền gửi mà còn cần mở rộng những kênh tài trợ khác, đồng thời bảo đảm các tỷ lệ an toàn thanh khoản.

Tín dụng và tiền gửi toàn hệ thống | CafeF

Khoảng cách tín dụng – tiền gửi
ngày càng nới rộng

Dư nợ tín dụng và tổng tiền gửi toàn hệ thống ngân hàng Việt Nam · Dữ liệu hàng tháng từ 01/2022 đến 08/2026

Áp lực càng lớn khi hệ thống ngân hàng phải thực hiện đồng thời hai mục tiêu: cung ứng vốn cho tăng trưởng kinh tế và giảm mặt bằng lãi suất.

Ngày 21/10/2026, NHNN có công văn yêu cầu các tổ chức tín dụng giảm tối thiểu 0,5%/năm lãi suất huy động đối với các giao dịch mới có kỳ hạn từ 6 tháng trở lên trong những tháng cuối năm, so với mức tại ngày 11/10/2026. Định hướng này nhằm giảm chi phí vốn, tạo điều kiện hạ lãi suất cho vay, hỗ trợ doanh nghiệp và người dân.

Tuy nhiên, khi nhu cầu tín dụng vẫn lớn, việc giảm lãi suất huy động cũng đặt ra thách thức trong việc duy trì sức hấp dẫn của tiền gửi, đặc biệt đối với các kỳ hạn dài.

Bài toán không chỉ nằm ở quy mô mà còn ở cơ cấu kỳ hạn. Trong khi nguồn vốn huy động trong nước chủ yếu là tiền gửi ngắn hạn, nhu cầu tài trợ cho bất động sản, nhà ở, hạ tầng và năng lượng lại thường kéo dài nhiều năm. Sự lệch pha này khiến các ngân hàng phải tìm kiếm những nguồn vốn ổn định hơn, có kỳ hạn phù hợp với nhu cầu cho vay.

Trong bối cảnh đó, huy động vốn từ thị trường quốc tế đang trở thành một trong những hướng đi được nhiều ngân hàng đẩy mạnh nhằm đa dạng hóa nguồn tài trợ, giảm phụ thuộc vào tiền gửi trong nước và từng bước cải thiện khả năng cân đối vốn.

Những tháng gần đây, thị trường ghi nhận hàng loạt thương vụ vay vốn nước ngoài quy mô lớn của các ngân hàng Việt Nam. Điểm đáng chú ý là hoạt động huy động không còn chỉ tập trung ở một vài nhà băng, mà đang mở rộng với sự tham gia của nhiều ngân hàng thương mại lớn.

Một trong những thương vụ nổi bật là khoản vay hợp vốn quốc tế trị giá 721 triệu USD của HDBank, nhằm bổ sung nguồn vốn cho doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) và mở rộng hoạt động tài chính bền vững.

Giao dịch có sự tham gia điều phối, thu xếp của Standard Chartered và Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), cùng sáu định chế tài chính quốc tế khác gồm ANZ, Cathay United Bank, Commerzbank, Maybank Securities, MUFG Bank và State Bank of India.

Đáng chú ý, khoản vay ban đầu được triển khai với quy mô 450 triệu USD, nhưng sau quá trình thu xếp đã thu hút thêm các định chế tài chính tham gia, nâng tổng giá trị cam kết lên 721 triệu USD, cao hơn khoảng 60% so với kế hoạch ban đầu.

Trước thương vụ này, HDBank cũng đã huy động 270 triệu USD vốn xanh và 380 triệu USD vốn tài chính bền vững từ các tổ chức quốc tế như IFC, ADB, Proparco, DEG, LeapFrog, FMO, BII, JICA, FinDev và SMBC.

Nếu HDBank gây chú ý với khoản vay vượt đáng kể quy mô dự kiến, VPBank lại nổi bật về giá trị huy động. Cuối tháng 6/2026, ngân hàng này ký kết khoản vay hợp vốn liên kết bền vững trị giá 1,44 tỷ USD với sự tham gia của 15 định chế tài chính quốc tế.

Đây là một trong những thương vụ huy động vốn quốc tế có quy mô lớn được công bố trong ngành ngân hàng Việt Nam năm 2026, cho thấy khả năng tiếp cận nguồn tài trợ từ các tổ chức tài chính nước ngoài của những ngân hàng tư nhân lớn.

Trong khi đó, MB đã hoàn tất huy động 550 triệu USD vốn vay nước ngoài trong nửa đầu năm 2026, thông qua các khoản vay hợp vốn và song phương với sự tham gia của Standard Chartered, Wells Fargo, LBBW và OCBC.

VIB cũng đặt mục tiêu huy động 1 tỷ USD vốn trung và dài hạn từ thị trường quốc tế trong năm nay. Trong khuôn khổ kế hoạch này, ngân hàng đã hoàn tất khoản vay hợp vốn kỳ hạn 3 năm trị giá 285 triệu USD từ 9 định chế tài chính đến từ Singapore, Malaysia, Hồng Kông và Đài Loan (Trung Quốc).

Theo thông tin ngân hàng công bố, tổng số dư vốn huy động nước ngoài của VIB, bao gồm các khoản vay ngắn, trung và dài hạn, hiện đạt khoảng 1,6 tỷ USD. Nhà băng dự kiến nâng quy mô này lên 2 tỷ USD trong năm 2027.

Tại Techcombank, Tổng Giám đốc Jens Lottner cũng xác nhận với Reuters về kế hoạch tìm kiếm khoản vay nước ngoài trị giá 1 tỷ USD và đang chờ sự chấp thuận của cơ quan quản lý.

Không chỉ các ngân hàng trên, SHB đã thông qua chủ trương phát hành trái phiếu quốc tế bằng đồng đô la Singapore (SGD), trong khi ACB đang tiếp cận khoản vay khoảng 300 triệu USD. SeABank, VietABank và Nam A Bank cũng đang tìm kiếm các nguồn tài trợ quốc tế.

Như vậy, chỉ riêng các khoản vay đã hoàn tất hoặc được ký kết trong năm 2026 của VPBank, HDBank, MB và VIB nêu trên đã có tổng giá trị gần 3 tỷ USD. Nếu tính thêm những kế hoạch đang triển khai tại Techcombank, VIB, ACB và các ngân hàng khác, quy mô vốn ngoại mà hệ thống ngân hàng Việt Nam đang tìm cách tiếp cận còn lớn hơn đáng kể.

Tuy nhiên, không phải toàn bộ số vốn cam kết hoặc nằm trong kế hoạch đều đã được giải ngân. Tác động thực tế đến nguồn vốn của từng ngân hàng còn phụ thuộc vào tiến độ nhận vốn, kỳ hạn, đồng tiền vay và mục đích sử dụng.

Điểm chung của các thương vụ này là giúp ngân hàng mở rộng nguồn tài trợ ngoài thị trường tiền gửi truyền thống. Đặc biệt, những khoản vay quốc tế có kỳ hạn từ 3 đến 5 năm có thể bổ sung nguồn vốn trung và dài hạn, qua đó cải thiện khả năng cân đối kỳ hạn giữa huy động và cho vay.

Mặt khác, việc tiếp cận các định chế tài chính quốc tế còn giúp ngân hàng đa dạng hóa đối tác cấp vốn, giảm mức độ phụ thuộc vào một thị trường huy động duy nhất. Dù vậy, vay vốn nước ngoài cũng đi kèm chi phí ngoại tệ, rủi ro tỷ giá và các nghĩa vụ trả nợ mà ngân hàng phải quản trị chặt chẽ.

Trong bối cảnh chênh lệch tín dụng - huy động lên tới hàng triệu tỷ đồng, dòng vốn quốc tế vì thế không chỉ mang ý nghĩa bổ sung nguồn lực, mà còn trở thành một phần trong chiến lược cơ cấu lại nguồn vốn của các ngân hàng.

Trong khi các ngân hàng chủ động tìm kiếm nguồn tài trợ quốc tế, NHNN cũng triển khai những công cụ và cơ chế mới nhằm hỗ trợ khả năng cân đối vốn của hệ thống.

Đáng chú ý, ngày 3/11, NHNN công bố phương án hoán đổi ngoại tệ USD/VND với hạn mức tối đa 2 tỷ USD, dự kiến thực hiện ngày 6/11 và có kỳ hạn 182 ngày.

Theo phương án được công bố, các tổ chức tín dụng tham gia phải đáp ứng điều kiện liên quan đến dư nợ vay nước ngoài trung, dài hạn hoặc trái phiếu quốc tế có thời hạn còn lại từ 12 tháng trở lên.

Cơ chế này mở ra một lựa chọn đáng chú ý đối với những ngân hàng có nguồn vốn ngoại tệ đủ điều kiện nhưng cần bổ sung thanh khoản VND phục vụ hoạt động kinh doanh. Thay vì chỉ dựa vào huy động tiền gửi trong nước, các ngân hàng có thể kết hợp nguồn vốn vay quốc tế với nghiệp vụ hoán đổi để chủ động hơn trong cân đối đồng tiền sử dụng vốn.

Đặc biệt, việc gắn điều kiện tham gia hoán đổi với các khoản vay nước ngoài trung, dài hạn hoặc trái phiếu quốc tế còn tạo thêm động lực để các ngân hàng tìm kiếm nguồn vốn quốc tế có kỳ hạn dài hơn.

Tuy nhiên, cần phân biệt giữa kỳ hạn của khoản vay nước ngoài và kỳ hạn của giao dịch hoán đổi. Trong khi khoản vay quốc tế có thể kéo dài từ 3 đến 5 năm, nghiệp vụ hoán đổi của NHNN chỉ có thời hạn 182 ngày. Do đó, nguồn VND nhận được từ giao dịch này không mặc nhiên trở thành nguồn tài trợ dài hạn tương ứng với thời gian vay ngoại tệ.

Các ngân hàng vẫn phải chủ động bố trí dòng tiền khi hợp đồng hoán đổi đáo hạn, đồng thời tính toán tổng chi phí vốn trên cơ sở lãi suất vay USD, tỷ giá giao ngay, tỷ giá kỳ hạn và các chi phí liên quan.

Bên cạnh công cụ hỗ trợ thanh khoản, một thay đổi quan trọng khác đến từ quy định về các tỷ lệ an toàn trong hoạt động ngân hàng.

Theo nội dung Thông tư 50/2026/TT-NHNN (có hiệu lực từ ngày 01/12/2026), tiền vay từ nước ngoài, bao gồm cả trái phiếu phát hành trên thị trường quốc tế, được tính vào nguồn vốn khi xác định tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi (LDR).

Đây là thay đổi có ý nghĩa đối với khả năng sử dụng vốn của các ngân hàng, bởi trước sức ép tăng trưởng tín dụng, tỷ lệ LDR là một trong những chỉ tiêu quan trọng giới hạn dư địa mở rộng cho vay.

Với giới hạn LDR tối đa 95% theo quy định được nêu, việc bổ sung các khoản vay nước ngoài đủ điều kiện vào mẫu số tính toán có thể giúp ngân hàng cải thiện tỷ lệ này mà không nhất thiết phải gia tăng tương ứng quy mô tiền gửi trong nước.

Nói cách khác, cùng với việc bổ sung nguồn vốn thực tế, các khoản vay quốc tế còn có thể giúp ngân hàng mở rộng dư địa cho vay xét trên phương diện quản trị tỷ lệ an toàn, nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện pháp lý liên quan.

Theo Chứng khoán Rồng Việt, nhóm ngân hàng có tỷ trọng vay nước ngoài và các khoản vay hợp vốn quốc tế lớn có thể hưởng lợi từ thay đổi này. Đồng thời, quy định mới cũng tạo thêm động lực để các tổ chức tín dụng xem xét đa dạng hóa công cụ huy động, bao gồm trái phiếu quốc tế và những loại trái phiếu đủ điều kiện tính vào vốn cấp 2.

Nhìn tổng thể, các động thái trên cho thấy hai hướng đi đang được triển khai song song nhằm giải quyết bài toán nguồn vốn của hệ thống ngân hàng.

Ở phía các tổ chức tín dụng, hoạt động huy động vốn quốc tế được đẩy mạnh để bổ sung nguồn tài trợ và cải thiện cơ cấu kỳ hạn. Trong khi đó, NHNN hỗ trợ thông qua nghiệp vụ hoán đổi ngoại tệ và điều chỉnh cách xác định các tỷ lệ an toàn, tạo điều kiện để nguồn vốn nước ngoài phát huy hiệu quả trong hoạt động cấp tín dụng.

Dù vậy, vốn ngoại không đồng nghĩa với việc khoảng cách hàng triệu tỷ đồng giữa tín dụng và huy động trong nước sẽ nhanh chóng được xóa bỏ. Trong dài hạn, việc thu hẹp chênh lệch này vẫn phụ thuộc vào khả năng tăng trưởng huy động trong nước, sự phát triển của các kênh dẫn vốn ngoài ngân hàng và việc điều tiết tốc độ tăng trưởng tín dụng phù hợp với nguồn lực thực tế.

Tuy nhiên, trong bối cảnh nhu cầu vốn của nền kinh tế tiếp tục gia tăng, sự kết hợp giữa làn sóng huy động vốn quốc tế và những cơ chế hỗ trợ mới từ NHNN có thể giúp hệ thống ngân hàng giảm bớt áp lực thanh khoản, chủ động hơn trong cân đối nguồn vốn, đồng thời tạo thêm dư địa duy trì tăng trưởng tín dụng và giảm lãi suất cho vay.